EXW Nedir?

Uluslararası ticarette en basit görünen teslim şekli genellikle en çok tartışma yaratan kuraldır. EXW nedir sorusunun kısa cevabı "malın satıcının işyerinde teslim edilmesi"dir; ancak bu sadelik, ihracat gümrüğü, yükleme sorumluluğu ve belge temini gibi konularda pratikte önemli boşluklar bırakabilir. Bu yazıda EXW kuralının kapsamını, doğru kullanım alanlarını ve neden birçok durumda FCA'nın daha uygun olduğunu ele alıyoruz.

EXW Nedir ve Ne Anlama Gelir?

EXW, Ex Works (İşyerinde Teslim) ifadesinin kısaltmasıdır ve Incoterms 2020 kapsamındaki 11 kuraldan biridir. Her taşıma modunda kullanılabilir. Kural, satıcının yükümlülüğünün en düşük olduğu teslim şeklidir.

EXW ile satışta satıcının tek yükümlülüğü, malı belirlenen tarihte ve kendi işyerinde (fabrika, depo veya ambar) alıcının tasarrufuna hazır bulundurmaktır. Malın araca yüklenmesi dâhil bundan sonraki her şey alıcının sorumluluğundadır:

• Aracın işyerine gönderilmesi ve yükleme organizasyonu.
• İhracat gümrük işlemlerinin yaptırılması.
• Ana taşımanın ve navlunun organize edilmesi.
• Sigorta yaptırılması (zorunlu değildir, ancak alıcının kendi menfaatinedir).
• İthalat gümrük işlemleri, vergiler ve varış ülkesindeki dağıtım.

Kural yazılırken teslim adresi belirtilmelidir: "EXW Konya Fabrikası, Incoterms 2020" gibi. Yalnızca "EXW" yazmak, malın hangi tesiste teslim alınacağını belirsiz bırakır.

Satıcının EXW kapsamındaki tek ek yükümlülüğü, alıcının talebi ve masrafı karşılığında, ihracat için gereken bilgi ve belgelerin temininde yardımcı olmaktır. Bu yardım yükümlülüğü, işlemleri yürütme yükümlülüğü anlamına gelmez; masraf ve risk alıcıda kalır. Ayrıca EXW'de satıcının malı ihracata uygun şekilde ambalajlaması beklenir, ancak burada da ölçüt alıcının bildirdiği taşıma biçimidir. Bu ayrımların sözleşmede açıkça yazılması, ilerleyen aşamada yaşanabilecek tartışmaları önler.

Risk ve Masraf Devri

EXW'de hem masraf hem risk aynı noktada, yani malın satıcının işyerinde alıcının tasarrufuna hazır bulundurulduğu anda alıcıya geçer. Bu, tüm Incoterms kuralları içinde riskin en erken devredildiği noktadır.

Burada dikkat edilmesi gereken ayrıntı, riskin yükleme ile değil, "tasarrufa hazır bulundurma" ile geçmesidir. Yani mal henüz araca yüklenmemişken bile risk alıcıdadır. Yükleme sırasında meydana gelen bir hasarda sorumluluk, sözleşmede aksi kararlaştırılmadıkça alıcıya aittir. Uygulamada bu, en sık tartışma konusu olan noktadır ve sözleşmede "yükleme satıcı tarafından ve alıcı riskiyle yapılır" gibi bir düzenlemeyle netleştirilir.

EXW'nin İki Yapısal Sorunu

Yükleme sorumluluğu

Kural gereği satıcının malı araca yükleme yükümlülüğü yoktur. Ancak pratikte forklift, vinç ve yükleme personeli satıcının tesisindedir; alıcının kendi ekibiyle yükleme yapması çoğu zaman fiilen mümkün değildir. Bu nedenle yükleme fiilen satıcı tarafından yapılır ancak hukuken risk alıcıdadır. Bu belirsizlik sözleşmede açıkça düzenlenmelidir.

İhracat gümrüğü

EXW'de ihracat gümrük işlemleri alıcının sorumluluğundadır. Ancak pek çok ülkede ihracat beyannamesi, o ülkede yerleşik bir kişi veya şirket adına düzenlenir. Yurt dışında yerleşik bir alıcının ihracat beyannamesini kendi adına düzenletmesi hukuken veya idari olarak mümkün olmayabilir. Bu durumda satıcı, kendisine ait olmayan bir yükümlülüğü fiilen yerine getirmek zorunda kalır.

Ayrıca ihracat beyannamesi, satıcının ihracat teşviklerinden ve KDV istisnasından yararlanabilmesi için gereklidir. Alıcı adına düzenlenen bir beyanname, satıcının bu haklardan yararlanmasını zorlaştırabilir. Bu iki neden, EXW'nin uluslararası satışlarda neden sıklıkla FCA ile değiştirildiğini açıklar.

EXW ile FCA Arasındaki Fark

FCA, EXW ile aynı ticari mantığı taşır (ana taşımayı alıcı organize eder) ancak yükleme ve ihracat gümrüğü satıcıya bırakılarak yapısal sorunlar ortadan kaldırılır. Incoterms 2020, FCA'ya "on board" kayıtlı konşimento düzenlenmesini kolaylaştıran bir seçenek de eklemiştir; bu, akreditifli işlemlerde önemli bir avantajdır. Kuralların bütünü için Incoterms nedir yazımıza bakabilirsiniz.

EXW Ne Zaman Kullanılır?

EXW'nin uygun olduğu durumlar sınırlıdır ancak gerçektir:

• Fiyat referansı olarak: Üreticiler farklı pazarlara verecekleri fiyatların temelini oluşturmak için EXW fiyatı hesaplar; navlun ve gümrük buna eklenir.
• Alıcının ülkede operasyonu varsa: Alıcının Türkiye'de bir şubesi, temsilcisi veya çalıştığı bir gümrük müşaviri varsa ihracat işlemleri sorunsuz yürütülebilir.
• Konsolidasyon işlemlerinde: Alıcı birden fazla üreticiden mal topluyor ve tek bir depoda birleştiriyorsa, her tesisten EXW alım pratik bir yapıdır.
• Numune ve küçük sevkiyatlarda: Kurye ile taşınan küçük gönderilerde ayrıntılı bir teslim yapısı kurmak gereksizdir.

Buna karşılık, alıcının ihracatçı ülkede hiçbir operasyonel varlığı yoksa ve işlem akreditifle yürütülüyorsa EXW yerine FCA tercih edilmelidir.

EXW'nin fiyat referansı olarak kullanımı özellikle önemlidir. Bir üreticinin farklı pazarlara vereceği tüm fiyatlar, EXW temel fiyatın üzerine ilgili masrafların eklenmesiyle oluşturulur: iç taşıma, gümrük müşavirliği, terminal masrafları, navlun ve varsa sigorta. Bu yapı, hangi pazarın hangi maliyet kalemi nedeniyle daha pahalı olduğunu görünür kılar ve fiyat müzakerelerinde hangi kalemin sıkıştırılabileceğini gösterir. Bu nedenle EXW, sözleşmede tercih edilmese bile şirket içi maliyet hesabında mutlaka bulunması gereken bir referanstır.

Akreditifte EXW Kullanmanın Zorluğu

Akreditifte ödeme, belgelerin ibrazına bağlıdır. EXW'de satıcı taşıma sözleşmesi yapmadığı için konşimento veya taşıma belgesi düzenletme yetkisi de yoktur. Taşıma belgesi alıcının taşıyıcısı tarafından düzenlenir ve satıcının bu belgeye erişimi taşıyıcının inisiyatifine kalır.

Bu yapı, ödeme güvenliği açısından satıcı aleyhine bir boşluk yaratır. Bu nedenle akreditifli işlemlerde EXW yerine, en azından FCA kullanılması yerleşik uygulamadır. Akreditif işleyişinin ayrıntıları için akreditif nedir yazımıza göz atabilirsiniz.

Sık Yapılan Hatalar

• Adresin yazılmaması: Teslim yerinin tesis düzeyinde belirtilmemesi, birden fazla deposu olan satıcılarda karışıklık yaratır.
• Yükleme sorumluluğunun konuşulmaması: Fiilen satıcı yüklerken riskin kimde olduğunun yazılmaması, hasar hâlinde uyuşmazlık doğurur.
• İhracat belgelerinin varsayılması: EXW'de satıcının ihracat gümrüğünü yaptırma yükümlülüğü yoktur; bu konu ayrıca kararlaştırılmalıdır.
• Fiyat karşılaştırması: EXW fiyatı, CIF veya DAP fiyatıyla doğrudan karşılaştırılamaz; aradaki fark iç taşıma, gümrük, terminal ve navlun masraflarıdır.

Doğru Teslim Şeklini Operasyona Göre Seçmek

EXW en basit kural olarak görünse de, sorumlulukların operasyonel gerçekle uyuşmadığı durumlarda en fazla sorun üreten kuraldır. Yurt Bereket Global, üretici ile uluslararası alıcıyı bir araya getirdiği işlemlerde teslim şeklini yalnızca fiyat üzerinden değil, gümrük yapısı, taşıma modeli ve ödeme aracıyla birlikte belirler. Yurt Bereket Global bir banka, hukuk bürosu veya bağımsız finansal danışman değildir; gümrük ve ödeme işlemleri ilgili kurumlar ve profesyoneller tarafından yürütülür, biz ticari operasyonu koordine ederiz.

Teslim ve taşıma planlaması yaklaşımımızı lojistik ve tedarik zinciri hizmet sayfamızda inceleyebilirsiniz.