Incoterms Nedir?

Uluslararası bir satışta fiyatın tek başına anlamı yoktur. "Ton başına 640 dolar" ifadesi, malın fabrika kapısında mı yoksa varış limanında mı teslim edileceği bilinmeden karşılaştırılamaz. Incoterms, tam olarak bu belirsizliği ortadan kaldırmak için geliştirilmiş uluslararası teslim kurallarıdır. Bu yazıda Incoterms nedir sorusunu, kuralların ne düzenlediğini ve Incoterms 2020 kapsamındaki 11 teslim şeklini uygulamaya dönük biçimde ele alıyoruz.

Incoterms Nedir ve Neyi Düzenler?

Incoterms, Milletlerarası Ticaret Odası (ICC) tarafından yayımlanan ve alıcı ile satıcının teslimatla ilgili sorumluluklarını standart hale getiren üç harfli kurallar bütünüdür. Güncel sürüm Incoterms 2020'dir. Her kural üç temel soruya cevap verir:

• Masraf: Taşıma, yükleme, boşaltma, gümrük ve sigorta masraflarını hangi taraf üstlenir?
• Risk: Malın hasar veya kayıp riski hangi noktada satıcıdan alıcıya geçer?
• Yükümlülük: İhracat ve ithalat gümrük işlemlerini, taşıma sözleşmesini ve gerekli belgeleri kim düzenler?

Incoterms'in düzenlemediği konuları bilmek de en az bunlar kadar önemlidir. Kurallar; mülkiyetin ne zaman geçtiğini, ödeme koşullarını, fiyatı, uyuşmazlık hâlinde uygulanacak hukuku veya malın kalitesini düzenlemez. Bunlar satış sözleşmesinin konusudur. Incoterms yalnızca teslimatın nasıl gerçekleşeceğini tanımlar. Bu sınırı bilmek, sözleşmede hangi konuların ayrıca düzenlenmesi gerektiğini görmek açısından önemlidir; yalnızca teslim şekli yazılarak hazırlanan bir sözleşme, kalite, gecikme ve uyuşmazlık konularında boşluk bırakır.

Incoterms 2020'deki 11 Kural

Kurallar iki gruba ayrılır. İlk grup her taşıma moduna uygundur; ikinci grup yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığında kullanılır.

Tüm taşıma modları için

• EXW (Ex Works) – İşyerinde teslim. Satıcının yükümlülüğü en düşük seviyededir.
• FCA (Free Carrier) – Belirlenen yerde taşıyıcıya teslim. Konteyner taşımacılığında FOB yerine önerilen kuraldır.
• CPT (Carriage Paid To) – Taşıma satıcı tarafından ödenir, risk ilk taşıyıcıya teslimde geçer.
• CIP (Carriage and Insurance Paid To) – CPT'ye sigorta yükümlülüğü eklenir; 2020 sürümünde geniş kapsamlı sigorta esastır.
• DAP (Delivered at Place) – Belirlenen varış yerinde, araç üzerinde boşaltılmadan teslim.
• DPU (Delivered at Place Unloaded) – Varış yerinde boşaltılarak teslim. Boşaltma yükümlülüğü satıcıdadır.
• DDP (Delivered Duty Paid) – İthalat gümrüğü ve vergileri dâhil teslim. Satıcının yükümlülüğü en yüksek seviyededir.

Yalnızca deniz ve iç su yolu taşımacılığı için

• FAS (Free Alongside Ship) – Gemi doğrultusunda, rıhtımda teslim.
• FOB (Free On Board) – Yükleme limanında gemi üzerinde teslim.
• CFR (Cost and Freight) – Navlun satıcıya aittir, risk yükleme limanında geçer.
• CIF (Cost, Insurance and Freight) – CFR'ye sigorta eklenir; asgari kapsam yeterlidir.

En sık kullanılan iki kuralı ayrıntılı olarak ele aldığımız yazılara göz atabilirsiniz: FOB nedir ve CIF nedir.

Masraf ve Risk Devri: Kritik Ayrım

Uygulamadaki en yaygın yanılgı, masrafın ve riskin aynı noktada el değiştirdiğinin sanılmasıdır. C grubu kurallarda (CPT, CIP, CFR, CIF) bu ikisi ayrışır: satıcı taşımayı varış noktasına kadar öder, ancak risk yükleme noktasında alıcıya geçer. Yani CIF ile satılan bir yükte gemi yolda hasar görürse, navlunu satıcı ödemiş olsa bile riski taşıyan taraf alıcıdır ve tazminat sigortadan talep edilir.

D grubunda (DAP, DPU, DDP) ise masraf ve risk birlikte varış noktasına kadar satıcıda kalır. E ve F gruplarında (EXW, FCA, FAS, FOB) her ikisi de erken aşamada alıcıya geçer.

Bu ayrımın pratikteki karşılığı fiyat karşılaştırmasında ortaya çıkar. EXW fiyatı ile DAP fiyatı doğrudan karşılaştırılamaz; ikisi arasındaki fark iç taşıma, gümrük, terminal, navlun ve varış ülkesindeki dağıtım masraflarını içerir. Bu nedenle bir teklif değerlendirilirken sorulması gereken soru "fiyat kaç" değil, "bu fiyat hangi noktaya kadar geçerli" olmalıdır.

Sık Yapılan Hatalar

• Sürümün yazılmaması: Sözleşmede yalnızca "CIF" yazılması, hangi Incoterms sürümüne atıf yapıldığını belirsiz bırakır. Kural, yer ve sürüm birlikte yazılmalıdır.
• Yer adının belirsiz olması: "FOB Türkiye" gibi bir ifade teslim noktasını tanımlamaz; liman veya adres düzeyinde netlik gerekir.
• Uygun olmayan mod: Havayolu veya karayolu sevkiyatında FOB ya da CIF kullanılması, gemi üzerinde teslim varsayımıyla çeliştiği için sözleşmede boşluk yaratır.
• Sigortanın varsayılması: FOB, CFR ve FCA gibi kurallarda sigorta zorunlu değildir; taraflardan biri sigortalandığını varsayarsa yükleme sigortasız kalabilir.
• Ödeme yapısıyla uyumsuzluk: Akreditifte sigorta poliçesi isteniyorken FOB ile satış yapılması, ibraz edilemeyecek bir belge talebi doğurur.

Incoterms 2020 ile Gelen Başlıca Değişiklikler

• DAT kuralı kaldırıldı, yerine DPU geldi; böylece boşaltmanın terminalde olması şartı ortadan kalktı.
• CIP için asgari sigorta kapsamı yükseltildi; CIF'te ise asgari kapsam korundu.
• FCA kuralına, akreditif işlemlerinde ihtiyaç duyulan "on board" kayıtlı konşimentonun düzenlenmesini kolaylaştıran bir seçenek eklendi.
• Satıcı veya alıcının kendi taşıma aracını kullanabileceği durumlar açıkça düzenlendi.
• Güvenlik (security) gereklilikleri ve bunlara ilişkin masraf dağılımı netleştirildi.

Doğru Teslim Şeklini Nasıl Seçersiniz?

Teslim şekli seçimi, tarafların lojistik yetkinliği ve ödeme yapısıyla birlikte değerlendirilmelidir:

• Alıcının kendi taşıma organizasyonu güçlüyse FCA veya FOB tercih edilir.
• Satıcı navlunda avantajlıysa ve fiyatı varış temelinde vermek istiyorsa CFR, CIF veya CPT uygundur.
• Alıcı kapıya teslim bekliyor ve varış ülkesindeki operasyonu satıcı yönetebiliyorsa DAP değerlendirilir; ayrıntılar için DAP nedir yazımıza bakabilirsiniz.
• Konteyner taşımacılığında FOB yerine FCA kullanılması, riskin terminalde teslimle birlikte geçmesi bakımından daha doğrudur.
• DDP, varış ülkesindeki vergi ve gümrük yükümlülüklerini satıcıya yüklediği için ancak o ülkedeki mevzuata hâkim olunduğunda seçilmelidir.

Akreditifli işlemlerde teslim şekli ile belge seti birbirine bağlıdır: CIF veya CIP seçildiyse sigorta poliçesi belge setinin parçasıdır, FOB'da ise değildir. Bu nedenle teslim şekli, ödeme yapısıyla aynı anda kararlaştırılmalıdır.

Teslim Şekli ve Operasyonun Bütünlüğü

Teslim şekli tek başına bir kısaltma değil, bütün bir operasyonun maliyet ve risk dağılımıdır. Yurt Bereket Global, üretici ile uluslararası alıcıyı bir araya getirdiği işlemlerde teslim şeklini, taşıma modelini, ödeme yapısını ve belge akışını birlikte planlar. Yurt Bereket Global bir banka, hukuk bürosu veya bağımsız finansal danışman değildir; sözleşmenin hukuki denetimi ve ödeme araçlarının düzenlenmesi hukuk profesyonelleri ve bankalar tarafından yürütülür, biz ticari operasyonu koordine ederiz.

Taşıma ve teslim planlaması konusundaki çalışma modelimizi lojistik ve tedarik zinciri hizmet sayfamızda inceleyebilirsiniz.